Liệu pháp xạ trị (còn gọi là điều trị bằng tia xạ, chiếu tia xạ) là phương pháp điều trị y học dùng các tia bức xạ năng lượng cao hoặc các hạt đồng vị phóng xạ phát ra từ các máy xạ trị hoặc các nguồn phóng xạ để chữa bệnh, đặc biệt bệnh ung thư. Tuy nhiên, vì 1 lý do nào đó, nó lại làm cho nhiều người bị nhiễm xạ dẫn tới tử vong như hai trường hợp đáng buồn dưới đây.
Sự cố liệu pháp xạ trị tại BV Zaragoza năm 1990
Đây là sự cố đau lòng diễn ra tại Bệnh viện Zaragoza ở Tây Ban Nha từ ngày 10 đến ngày 20/12/1990 làm 27 bệnh nhân bị thương và 11 người tử vong. Tất cả những người bị thương đều là bệnh nhân ung thư đang được trị bệnh bằng liệu pháp chiếu tia xạ. Theo Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) thì đây là 1 trong những sự cố nguyên tử dân sự lớn nhất xảy ra trên thế giới, liên quan tới sự cẩu thả của con người, không tuân thủ các quy định vào an toàn năng lượng nguyên tử. Chuyện kể từ ngày 7/12/1990 khi nhân viên bảo dưỡng máy gia tốc điện tử tại Bệnh viện Zaragoza đã không làm tròn trách nhiệm, trong lúc đó, Ủy ban An toàn nguyên tử quốc gia Tây Ban Nha lại bỏ qua không nghiệm thu và cho phép máy đưa vào sử dụng ngay. Ngay sau lúc đưa vào sử dụng, ngày 19/12/1990, máy đã phát sinh sự cố, có mức công suất cực lớn, hầu hết bệnh nhân được điều trị đã bị bỏng nặng, nhất là là ở những vùng được chiếu xạ, gây viêm nhiễm nội tạng và tủy xương. Ngày 16/2/1991, sau hai tháng điều trị bằng liệu pháp bức xạ, bệnh nhân trước nhất tử vong, con số tử vong tiếp diễn tăng lên và đến ngày 25/12/1999, con số thiệt mạng đã lên tới 25 người. Số người bị nhiễm phóng xạ nâng cao lên rất nhiều, có ít nhất 27 trong số 31 bệnh nhân ung thư được sử dụng máy gia tốc điều trị bị nhiễm độc và bị bỏng nặng. Theo báo cáo của lãnh đạo Bệnh viện Zaragoza, thiết bị dùng cho liệu pháp xạ trị có tuổi thọ 14 năm nhưng lúc bảo dưỡng, sửa chữa lại không tuân thủ theo hướng dẫn, quá trình quy phạm, nhất là là sự cố hệ thống điều khiển chùm tia của máy gia tốc. Bảo dưỡng không đúng quy trình, không khắc phục được sự cố nên dòng điện phát ra quá lớn gây bỏng. Thông thường, liệu pháp chiếu xạ cần mức năng lượng là 7MeV, nhưng máy gia tốc điện tử của Zaragoza lại có công suất nâng cao vọt đến 40MeV. Sau sự cố nói trên, ban lãnh đạo bệnh viện đã đổ lỗi cho nhân viên bảo dưỡng, nhưng Bộ Y tế Tây Ban Nha lại đổ trách nhiệm cho hãng GE (General Electric) nơi bán thiết bị đã không làm đúng trách nhiệm bảo dưỡng, giải quyết sự cố định kỳ. Sau sắp 3 năm tranh cãi, cuối cùng, về ngày 6/4/1993, Tòa án Tối cao Tây Ban Nha đã phán quyết bệnh viện, Viện y học quốc gia của Tây Ban Nha vô tội, nhưng nhân viên bảo dưỡng thiết bị và hãng GE phải chịu trách nhiệm. Riêng hãng GE phải có trách nhiệm bồi thường cho các nạn nhân, gia đình những người bị thiệt mạng số tiền 400 triệu pesetas (tương đương 2,4 triệu euro). Thiết bị gia tốc nói trên đã được giải quyết sự cố, hoạt động tới tháng 12/1996, sau đó được “nghỉ hưu” 1 cách bí mật, nhưng nó đã trở thành bài học đắt giá về sự cẩu thả của con người.
 Một số bệnh nhân bị bỏng do xạ trị. |
Sự cố xạ trị ung thư tại Viện Ung thư quốc gia Panama
Từ tháng 8/2000 tới tháng 3/2001, có 28 bệnh nhân được điều trị ung thư tiền liệt tuyến và ung thư tử cung chiếu xạ ở Viện Ung thư quốc gia Panama (ION). Tất cả những người này đều được xạ trị liều cao gây nguy hiểm chết người nhưng hoàn toàn không được qua kiểm chứng trước. Sự thiếu trách nhiệm chuyên môn của ION đã gây hiểm nguy tới tính mạng con người.
Trước đó, tháng 6/1999, Viện Ung thư quốc gia Panama được trang bị nhiều thiết bị trị ung thư hiện đại như máy gia tốc tuyến tính, máy CT và ICU... Giống như các bệnh viện ung thư khác, ION có khoa điều trị bằng liệu pháp xạ trị, sử dụng hệ thống TPS (dàn máy tính lập kế hoạch điều trị). Đây là hệ thống có khả năng tính toán nhanh việc phân bố hàm lượng tối ưu theo 3D và đưa ra các thông số che chì, lọc nêm trên mỗi chùm tia. Toàn bộ các thông số kỹ thuật, dữ liệu liên quan đến bệnh nhân đều được truyền qua máy tới máy điều trị. Nhờ hệ thống TPS, người ta biết được mức che chắn tối đa dựa trên chùm tia cho mỗi lần điều trị cũng như liều lượng tối ưu nhằm bảo vệ mô khỏe mạnh không bị tổn thương trong quy trình xạ trị. Đến năm 2000, phương pháp tính toán các khối che chì dạng số được thay đổi, cho phép người ta lấy nhiều chỉ số che chì cùng 1 khi thay vì một chỉ số đơn như trước, hậu quả liều lượng mà bệnh nhân tiếp nhân được tăng vọt so với liều lượng quy định và cuối cùng làm cho 28 bệnh nhân gặp nạn chỉ mất khoảng từ tháng 8/2000 đến 2001, trong số này có 17 người thiệt mạng và 11 người khác bị thương. Thực ra thì việc thay mới nói trên được xem là sáng kiến nhưng nó lại không được kiểm chứng, nghiệm thu hoặc đối chiếu kỹ càng nên hậu quả liều chiếu xạ nâng cao vọt so với ngưỡng cho phép, đến khi phát hiện ra thì đã quá muộn.
Sau thời gian dài tranh cãi, 5 bác sĩ và hai chuyên gia vật lý của Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) và các nhân viên giám sát của Tổ chức Y tế liên Mỹ (PAHO) đã vào cuộc theo yêu cầu của Chính phủ Panama. Kết quả, việc phơi nhiễm bức xạ bằng kỹ thuật xạ trị tại ION là cực kỳ nghiêm trọng. Rất nhiều bệnh nhân đã phơi ra môi trường bức xạ cực lớn, cao hơn ngưỡng cho phép từ 30-50%. Đây là sự cố “xưa nay hiếm” chưa từng xảy ra trong ngành y học. Theo IAEA, đây là lỗi của lĩnh vực y, an tâm quá lớn vào những thiết bị hiện đại trong khi đó kiến thức con người lại có hạn, nhất là khâu về dữ liệu không hợp cách, nhất là là khối chì bảo vệ, làm tăng liều xạ trị. Ngoài những người tử vong do nhiễm liều quá cao, những người khác tuy không tử vong nhưng cũng làm cho bệnh tình của họ phát triển thành trầm trọng.
NAM GIANG
(Theo WP/ION- 7/2013)
0 nhận xét:
Đăng nhận xét